W tym artykule przyjrzymy się dwóm podejściom szczególnie bliskim Szkole Muzyki Artyz: Rytmice Doremika – autorskiemu programowi umuzykalniającemu – oraz zajęciom gordonowskim, opartym na teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona (Music Learning Theory, MLT). Wyjaśnimy, czym się różnią, co je łączy i jak świadomie dobrać zajęcia do etapu rozwoju i potrzeb dziecka.
Dlaczego wybór zajęć muzycznych we wczesnym dzieciństwie ma znaczenie?
Pierwsze lata życia dziecka to okres wyjątkowej wrażliwości rozwojowej. Mózg intensywnie się rozwija, a zdolności muzyczne kształtują się w sposób naturalny - poprzez kontakt z dźwiękiem, ruchem i relacją z drugim człowiekiem. To właśnie w tym czasie budowane są podstawy dalszego rozwoju muzycznego, ale także uważności, koncentracji i sposobu uczenia się.
Edwin E. Gordon w swoich badaniach wykazał, że rozwój muzyczny przebiega etapami i że kluczowe znaczenie ma środowisko bogate w różnorodne doświadczenia dźwiękowe. Celem zajęć muzycznych nie jest jak najszybsze osiąganie efektów, lecz stworzenie warunków, w których dziecko może rozwijać swoją naturalną muzykalność we własnym tempie.
Czym jest rytmika w ujęciu programu Doremik?
Od klasycznej rytmiki do współczesnych programów umuzykalniających
Korzenie rytmiki sięgają koncepcji Émile’a Jaques-Dalcroze’a, który zwrócił uwagę na znaczenie ruchu w doświadczaniu muzyki. Rytm, tempo i dynamika miały być odczuwane całym ciałem, a nie jedynie rozumiane intelektualnie. Rytmika w tym ujęciu stała się rozbudowanym systemem edukacji muzycznej, stosowanym do dziś w szkolnictwie muzycznym do pracy z dziećmi od 6 r.ż, oraz w przedszkolach dla dzieci od 4/5 r.ż.
W pracy z młodszymi dziećmi stawiamy na prostsze i dostosowane do wczesnych etapów rozwoju środowisko. Rytmika Doremika: czerpie z założeń klasycznej rytmiki i łączy je np. z elementami teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona, tworząc formę dopasowaną do możliwości dzieci od drugiego roku życia.
Rytmika Doremika – autorski program umuzykalniania w Artyz
Rytmika Doremika to autorski program umuzykalniający realizowany w Szkole Muzyki Artyz. Choć bywa określany mianem rytmiki, w swoim założeniu wykracza poza klasyczne zajęcia muzyczno-ruchowe. Jego celem nie jest nauka konkretnych umiejętności muzycznych, lecz wszechstronne umuzykalnianie dziecka.
Program Doremik łączy:
- elementy rytmiki (ruch, ekspresję ciała),
- śpiew i zabawy głosem,
- proste aktywności instrumentalne,
- założenia teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona (MLT),
- wiedzę o potrzebach rozwojowych najmłodszych dzieci.
Doremik tworzy środowisko, w którym dziecko doświadcza muzyki w sposób naturalny – poprzez ruch, zabawę i relację z dorosłym - bez presji na efekt i bez oceniania.
Struktura zajęć i intensywność bodźców
Zajęcia Rytmiki Doremika mają jasną, powtarzalną strukturę, która daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. W ramach tej struktury pojawia się wiele różnorodnych bodźców: rekwizyty, zmiany aktywności, praca z ruchem i dźwiękiem.
Rytmika Doremika jest formą zajęć bardziej kierowaną - prowadzący proponuje konkretne aktywności i organizuje przebieg spotkania, dostosowując je do grupy i etapu rozwoju dzieci.
Rola rodzica w Rytmice Doremika
Integralnym elementem programu jest aktywna obecność rodzica w młodszej grupie (dzieci w wieku 2-3 lata). Rodzic uczestniczy w zajęciach razem z dzieckiem, modelując otwartość na muzykę, swobodę ruchu i radość wspólnego działania. Dzięki temu dziecko czuje się bezpiecznie i chętniej podejmuje muzyczną eksplorację. W starszej grupie (3-4 lata) dzieci samodzielnie odkrywają świat muzyki.
Czym są zajęcia gordonowskie i na czym opiera się teoria Gordona (MLT)?
Teoria uczenia się muzyki Edwina E. Gordona (Music Learning Theory, MLT) to teoria opisująca, w jaki sposób dzieci uczą się muzyki. Nie jest to zestaw ćwiczeń ani gotowy scenariusz zajęć. Na jej podstawie powstały różne formy praktyki edukacyjnej, potocznie nazywane zajęciami gordonowskimi (gordonkami).
Gordon porównywał proces uczenia się muzyki do przyswajania języka ojczystego – najpierw dziecko słucha i doświadcza, następnie reaguje, a dopiero później uczy się symboli, takich jak nuty.
Audiacja - fundament rozwoju muzycznego
Centralnym pojęciem teorii Gordona jest audiacja, czyli zdolność wewnętrznego „myślenia muzyką”. To proces, w którym dziecko:
- rozumie muzykę nawet wtedy, gdy jej nie słyszy,
- przewiduje przebieg melodii i rytmu,
- buduje wewnętrzne poczucie tonalności i pulsu.
Audiacja nie jest równoznaczna z „dobrym słuchem”. Rozwija się stopniowo, w różnym tempie, u wszystkich dzieci - pod warunkiem odpowiednich doświadczeń muzycznych.
Relacyjność i elastyczność zajęć gordonowskich
Zajęcia gordonowskie są silnie relacyjne. Opierają się na muzycznym dialogu pomiędzy prowadzącym a dziećmi, na uważnym reagowaniu na ich odpowiedzi i gotowość w danym momencie. Często mają charakter mniej dyrektywny niż rytmika – ich przebieg może się zmieniać w zależności od tego, na co dzieci są danego dnia gotowe.
To podejście zakłada respektowanie indywidualnego tempa rozwoju audiacji oraz dużą elastyczność w doborze aktywności.
Ruch w zajęciach gordonowskich
Choć zajęcia gordonowskie kojarzone są głównie ze śpiewem i słuchaniem, ruch również odgrywa w nich istotną rolę. Nie ma on jednak formy choreografii ani z góry zaplanowanych układów. Ruch służy odczuwaniu pulsu, organizacji rytmu w ciele i wspieraniu wewnętrznego poczucia czasu muzycznego.
Rola rodzica na zajęciach gordonowskich
Na zajęciach gordonowskich rodzic jest dla dziecka bezpieczną bazą - swoją postawą, spokojem i uważnością pomaga mu oswajać nowe doświadczenia dźwiękowe. Nie prowadzi dziecka przez zadania ani nie zachęca go „na siłę” do aktywności. Jego rolą jest bycie obok, reagowanie na potrzeby dziecka i pozwalanie mu na samodzielne muzyczne odpowiedzi. Taka obecność sprzyja budowaniu relacji z muzyką opartej na zaufaniu, a jednocześnie wspiera naturalny rozwój audiacji, bez presji i oczekiwań na efekt.
Kluczowe różnice między Rytmiką Doremika a zajęciami gordonowskimi
Forma prowadzenia i struktura
- Rytmika Doremika – zajęcia bardziej strukturalne, kierowane, z większą liczbą bodźców i aktywności.
- Zajęcia gordonowskie – zajęcia bardziej responsywne, elastyczne, dostosowywane do aktualnej gotowości dzieci.
Wiek i etap rozwoju dziecka
- Zajęcia gordonowskie mogą być prowadzone od urodzenia, odpowiadając na potrzeby niemowląt i małych dzieci.
- Rytmika Doremika jest naturalnym wyborem dla dzieci około drugiego roku życia i starszych, kiedy rośnie potrzeba ekspresji ruchowej i działania w grupie.
Dla kogo rytmika Doremika, a dla kogo gordonki?
Zarówno Rytmika Doremika, jak i zajęcia gordonowskie odpowiadają na potrzeby dzieci uczących się poprzez ruch, relację i działanie. Różnica nie polega na „predyspozycjach” dziecka, lecz na formie środowiska edukacyjnego, w jakim aktualnie najlepiej się ono odnajduje.
Czy można łączyć Rytmikę Doremika i gordonki?
Rytmika Doremika i zajęcia gordonowskie uzupełniają się, oferując dziecku różne, ale spójne doświadczenia muzyczne. Obecność obu form w tygodniowym rytmie zajęć może wspierać rozwój muzyczny dziecka na wielu poziomach: ruchowym, słuchowym, relacyjnym i emocjonalnym.
Na co zwrócić uwagę, wybierając zajęcia muzyczne dla dziecka?
Kompetencje prowadzących
Warto zwrócić uwagę na to, czy prowadzący rozumie założenia, na których opierają się zajęcia, i potrafi pracować z dziećmi bez presji na efekt.
Obserwacja dziecka zamiast etykietowania
Zamiast zastanawiać się, czy dziecko „ma talent”, lepiej obserwować:
- jak reaguje na muzykę,
- w jaki sposób się angażuje,
- czego w danym momencie potrzebuje.
Podsumowanie
Rytmika Doremika i zajęcia gordonowskie, oparte na teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona, nie są konkurencyjnymi drogami rozwoju muzycznego. To różne formy pracy z dzieckiem, które mogą wspólnie tworzyć spójne, bezpieczne i wspierające środowisko.
Najważniejsze w edukacji muzycznej najmłodszych są radość z muzyki, poczucie bezpieczeństwa oraz respektowanie indywidualnego tempa rozwoju. To one budują trwałą i zdrową relację dziecka z muzyką – na lata.
